Je verlangen is dat waar je steeds omheen draait

Om toch maar eens met een Grote Naam van een Dode Filosoof te smijten: Spinoza stelt dat verlangen het wezen van de mens is (“Cupiditas est ipsa hominis essentia”, Ethica, III, definities van de affecten). Ik maak daarvan: je verlangen is dat waar je steeds omheen draait. Want een ‘wezen’, een ‘essentie’, daarvan weet ik niet zo goed wat dat zou moeten zijn.

Om iets heen draaien is een metafoor, natuurlijk, geen volwaardige definitie. Metaforen zijn van alle denk-instrumenten misschien wel de gevaarlijkste, want ze zijn verleidelijk en intuïtief overtuigend, terwijl misschien wat ermee wordt uitgedrukt maar onzin is. Als je tegen mensen zegt dat liefde (of oorlog of vakantie) wel lijkt op een horloge, en dat je je afvraagt wat dan precies de grote wijzer is en wat de kleine, dan gaan ze vaak onmiddellijk hun best doen om die vragen te beantwoorden. Daarbij nemen ze zomaar aan, ten onrechte, dat die metafoor om te beginnen hout snijdt.

Dus als je hier leest dat verlangen dat is waar je steeds omheen draait, met een foto erbij van een kermis-caroussel bij nacht, dan is de kans groot dat je verbeelding al meteen met je aan de haal gaat en je denken bepaalt – vóórdat je je kunt afvragen of het plaatje überhaupt ergens op slaat.

Op metaforen zou belasting geheven moeten worden, zo link zijn ze.

Maar... die belasting betaal ik graag, in dit geval. Als je om iets heen draait, bewaar je steeds afstand, maar kun je je nooit losmaken. Een beetje “can’t live with you, can’t live without you”. Zoals een satelliet, die in z’n ommegang rond de planeet zich elk moment tot die planeet verhoudt, maar er, mag je hopen, nooit mee samenvalt.

Als je een verlangen hebt, dan lijkt het alsof je wilt dat dat helemaal vervuld zou worden, maar dat is juist het ergste dat je kan gebeuren. Want dan ben je je verlangen kwijt, en waar moet je dan nog omheen draaien? Wie ben je dan nog?

Publicaties op komst

Eergisteren heb ik eindelijk het definitieve manuscript ingeleverd van Doubting Leaders, een boek(je) over waarom twijfelen een deugd is voor leiders en hoe je die deugd kunt ontwikkelen. Het zal verschijnen bij VU University Press, als het meezit nog dit jaar.

Begin volgend jaar komt bij ISVW Uitgevers de derde dialoog van Jeroen Geurts en mij uit. De eerste twee (Het zingende paard, 2015, Een reusachtig schip, 2017, bij Prometheus/Bert Bakker) gingen over excellentie en over leiderschap; ditmaal is de dialoog zelf het onderwerp. Een dialoog over de dialoog dus. Wat staat er op het spel als je samen denkt?

Tenslotte moet over een klein jaar, ook bij ISVW Uitgevers, mijn vertaling plus commentaar van een aantal voordrachten van Hegel het licht zien. Dat commentaar is meer dan een uitleg van wat ik meen dat Hegel zegt. Het is ook een dialoog tussen Hegel en mij, en als ik Hegel in twee woorden moet typeren, dan is hij de doubting leader van de Westerse filosofie.