Vakantie

“Vakantie” betekent oorspronkelijk “leegte”. Maar wat we nu vakantie noemen is een bijzondere leegte, niet de leegte van het allereerste begin, vóór de oerknal, en ook niet de leegte van het nirwana, als alles, alles, alles voorbij, voorbij, voorbij is.

Vakantie is meer de stilte ná de storm dan die ervóór. Daarnet nog was er een heleboel te doen, een beetje te veel van het goede misschien, en dan nu graag even niks.

Maar zulke leegte, of misschien elke leegte, verwijst meteen naar z’n eigen einde. Naar toekomstige volheid. Zoals het glas op de foto vraagt leegte om inhoud. Nieuwe reuring, terwijl de oude reuring bijna nog naklinkt in je oren.

Is de vakantie-leegte dan wel echt zo anders dan die van vóór de oerknal? Of is alles misschien ooit zo begonnen: dat er leegte was, en dat kon niet langer. Daar moest een inhoud in. Ik snap van dat soort wetenschap beschamend weinig, maar je leest wel eens wat, op veilige afstand van de onderliggende wiskunde, en sommige natuurkundigen en kosmologen lijken iets dergelijks te zeggen. De big bang kon niet niet gebeuren. Die totale stilte vroeg om de hardst mogelijke knal.

De leegte eist volheid. De volheid eist weer leegte.

In de Vedanta wordt de kosmos voorgesteld als de ademtocht van Brahma, de scheppende godheid. Ademt Brahma uit, dan krijgt alles gestalte. Brahma heeft een lange adem, maar ook daaraan komt een eind: zodra de maximale complexiteit (of entropie?) is bereikt, ademt Brahma weer in en zo vloeit de hele santekraam terug. En dan da capo, en dat telkens weer.

Dit is meer dan een aardig verhaaltje. Wat daar wordt verbeeld is dat vorm en leegte twee kanten zijn van, om nog een metafoor te gebruiken, dezelfde medaille. We kunnen leegte alleen denken als we tegelijk vorm of volheid denken. Zoals je alleen kunt snappen wat binnen is als je tegelijk snapt wat buiten is.

Maar als je om leegte te denken vorm nodig hebt en om vorm te denken leegte, waar moet je dan beginnen? En wat zegt die samenhang – nee, die identiteit van tegengestelden over hoe ons denken en/of de wereld werkt?

Denk daar maar eens over na, deze vakantie. Of niet natuurlijk! Even niks!

Denkgesprekken voeren kun je leren

De opleiding die ik verzorg aan de ISVW loopt nu vijftiende jaar, onafgebroken. Eerst onder de titel “Beroepsopleiding filosofisch consulent”, inmiddels als “Leergang filosofisch practicus” en ik overweeg nu om daarvan te maken: “Leergang Denkgesprekken”. Dat dekt de lading beter, omdat veel mensen na de opleiding niet zozeer een eigen praktijk beginnen, in een spreekkamer met twee fauteuils, maar de ontwikkelde denkhouding, inzichten en vaardigheden inzetten in een bestaande werk-context (van uiteenlopende aard: bestuurders, docenten, coaches, therapeuten, psychiaters, mediators, krijgsmachtofficieren, trainers, HR-managers, consultants, ...). Met goede resultaten. De leergang is onder meer Nobco-gecertificeerd.

Voor vrijwel iedereen vormt de opleiding daarnaast een belangrijke fase in hun eigen, persoonlijke ontwikkeling. In de woorden van een deelnemer:

De opleiding tot filosofisch practicus leerde mij wat écht denken is. Iets wat ik mijn leven lang met me mee zal nemen. Harm inspireert en enthousiasmeert je om het zeker-weten los te laten en de sprong in het diepe vragen te wagen. Ik had het voor geen goud willen missen. Leren hoe je een ander aan het denken krijgt en houdt, is een kwaliteit die ik eigenlijk elk mens gun!

We starten in maart weer, en je kunt nu al langskomen in Delft voor een kosteloos oriënterend c.q. toelatings-gesprek. Lees ter voorbereiding mijn boek Wie het niet weet, mag het zeggen en beluister deze podcasts: 1, 2, dan kunnen we in drie kwartier samen besluiten of deze leergang voor jou een goede volgende stap is.

Vaak gaat het snel met de inschrijvingen en vissen een paar mensen achter het net, dus wacht niet te lang met het maken van een afspraak.

De lezersvraag en de “wilde analyticus” Georg Groddeck komen na de vakantie aan bod.